========================================================================
                     Komputery i Biuro nr 29/95
                           18 lipca 1995
               Cotygodniowy dodatek do Gazety Wyborczej
                        (Polska poludniowa)
=========================================================
PESEL 

Numery z danymi

Za numerem PESEL ktory mamy w dowodzie, kryja sie nasze podstawowe dane 
w centralnym komputerze panstwa. Wkrotce system, ktory zostal zalozony 
20 lat temu, przejdzie pierwszy powazny test. Bedzie uzywany przy 
wprowadzaniu Programu Powszechnej Prywatyzacji.

Dzis za kazdym razem gdy ktos sie rodzi, zmienia imie, nazwisko, adres 
lub umiera, informacja trafia do centralnego komputera PESEL.

MSW wie o kazdym

Nasze podstawowe dane dla centralnego komputera zostawiamy w urzedzie 
gminy. Ten przekazuje je do Terenowego Banku Danych, ktory ma informacje 
o wszystkich mieszkancach wojewodztwa.

Centrala PESEL jest departament w Ministerstwie Spraw Wewnetrznych. 
Prowadzi on Centralne Biuro Adresowe, w ktorym sa dane wszystkich 
mieszkancow Polski, a takze osob zmarlych po 1980 roku.

Kazdy rekord komputerowy PESEL zawiera nazwisko, imie, miejsce i date 
urodzenia, imiona rodzicow, nazwisko rodowe matki, serie, numer i organ, 
ktory wydal dowod osobisty, a takze date zameldowania, adres 
zamieszkania oraz informacje czy nie jest on zastrzezony. Kazdy rekord 
ma numer znany jako numer PESEL z dowodu osobistego.

Sprytny numer

Numer sklada sie z 11 cyfr. Szesc pierwszych to data urodzenia w 
ukladzie rr-mm-dd. Jezeli stulecie urodzenia osoby jest inne niz wiek 
XX, to zaszyfrowane jest to w kodzie miesiaca. Dla osob urodzonych w XIX 
wieku oznaczenie miesiaca zwieksza sie o 80. Np styczen bedzie mial 
miano 81, luty - 82, a grudzien - 92. Dla osob, ktore urodza sie w XXI 
wieku, liczba miesiaca bedzie z kolei powiekszona o 20; styczen bedzie 
oznaczony cyfra 21, luty - 22 a grudzien - 32 itd.

Kolejne cztery cyfry to numer serii zawiadomienia o narodzinach, ktore 
naplynelo w danym dniu do systemu. Przedostatnia cyfra numeru, i 
ostatnia w tej czworce, oznacza plec: nieparzysta oznacza mezczyzne, 
parzysta - kobiete. Ostatnia cyfra umozliwia sprawdzenie poprawnosci 
zestawienia wszystkich pozostalych. Specjalny program sprawdza uklad 
cyfr przy kazdorazowym zapytaniu do systemu, w ktorym podaje sie numer.

Numer zmienia sie w wyjatkowych przypadkach - np. gdy osoba na drodze 
sadowej zmienila plec lub blednie wprowadzono jej date urodzenia. 
Mozliwe jest takze calkowite wykasowanie zawartosci rekordu i zmiana 
numeru w przypadku tzw. tajnej adopcji, o ktorej decyduje sad.

Po co dane?

Dostep do informacji z systemu ma m.in. policja, UOP i Glowny Urzad Cel. 
Centralne Biuro podaje kazdemu adresy za oplata 5 zl w znaczkach 
skarbowych. Adres poznamy tylko wtedy, gdy liczba faktow, ktore podaje 
pytajacy wskazuje tylko na jedna osobe. Swoj adres mozemy utajnic przed 
innymi. Z tej mozliwosci skorzystalo kilkadziesiat tysiecy osob.

Dane ewidencyjne sprawdzaja tez urzedy pracy chcace zweryfikowac 
bezrobotnych i eliminowac osoby biorace kilka zasilkow. Zdarzalo sie 
tez, ze dzieki systemowi ZUS znalazl osoby, na ktore pobierano rente 
choc juz nie zyly.

Numer PESEL znalazl zastosowanie, ktorego nikt nie przewidywal. W kilku 
miastach policja znakuje rowery numerami PESEL ich wlascicieli. Dane 
kazdego oznaczonego roweru trafiaja do policyjnego wykazu.

Przetestuja w czasie prywatyzacji

Do tej pory najwiecej informacji adresowych z PESEL udzielaly gminy. 
Wykorzystuja one dane z PESEL przy ukladaniu list poborowych, wyborcow, 
a takze dzieci do szkol podstawowych.

Wkrotce szczebel wojewodzki'' systemu czeka pierwsza wielka proba. W 
czasie rocznej dystrybucji swiadectw udzialowych Programu Powszechnej 
Prywatyzacji, Terenowe Banki Danych beda musialy stale aktualizowac 
listy, wedlug ktorych wydawane beda swiadectwa udzialowe programu. - Na 
pewno bedzie sporo reklamacji, bo nie wszystkie dane sa bezbledne - boi 
sie Boguslaw Rozpedek, kierujacy szczecinskim TBD. - Beda problemy 
zwlaszcza z numerami dowodow osobistych, bo tych do tej pory nie 
weryfikowalismy - dodaje.

System dla SB?

Poprzednikiem dzisiejszego PESEL byl systemu MAGISTER. Byly w nim 
informacje o wszystkich Polakach z wyzszym wyksztalceniem - caly 
przebieg kariery zawodowej i naukowej a takze adres. Oficjalnie system 
mial sluzyc do prowadzenia polityki kadrowej, ale wg niektorych, uzywala 
go Sluzba Bezpiecznstwa do inwigilacji inteligencji.

W PRL planowano utworzenie kolejnych systemow m.in. z danymi o 
studentach, emerytach i robotnikach. MAGISTER umarl razem z socjalizmem. 
W gospodarce rynkowej centralnie prowadzona polityka kadrowa stracila 
sens.

Tomasz Bienias
 
=========================================================